Persbericht: Inleiding president persconferentie jaarverslag DNB 2018

Persbericht
Datum 28 maart 2019

De groei van de wereldeconomie vertraagt, na jaren van uitbundigheid. Toch we houden dit jaar nog altijd een respectabele groei van zo’n 3½ procent over. Niettemin wordt het beeld ook gekleurd door een aantal neerwaartse risico’s, zoals een mogelijk sterker dan verwachte vertraging van de Chinese economie, aanhoudende handelsspanningen en opflakkerend protectionisme. Ook de eurozone is gevoelig voor zulke schokken.

De economische groei in de eurozone vertraagt weliswaar, maar we voorzien geen recessie. Na een korte periode van hoogconjunctuur, met name in 2017, verwachten we dat de groei zal stabiliseren rond meer houdbare niveaus. Krapte op de arbeidsmarkt beperkt het potentieel, maar tegelijkertijd legt de toenemende werkgelegenheid een robuust fundament onder de binnenlandse vraagzijde van de eurozone economie.

Tegen deze achtergrond blijft normalisatie van het monetaire beleid gewenst. Bij de ECB zijn we inmiddels gestopt met het uitbreiden van de obligatieportefeuille. Onze beleidsrente is echter nog altijd negatief. De sterke stimulans die hiervan uitgaat, is voor de bestendigheid van het inflatiebeeld steeds minder nodig. De timing van de eerste rentestap zal natuurlijk mede afhangen van de ontwikkelingen in de komende kwartalen.

Normalisatie van het monetaire beleid kan gepaard gaan met een stijging van risicopremies en meer volatiliteit op de markten. Deze bijverschijnselen zijn in zekere zin onvermijdelijk. Risico zal toch een keer weer adequaat moeten worden beprijsd. Bij de aanpassing naar een nieuw evenwicht hoort dan een wat grotere volatiliteit, hoewel deze kan worden verzacht door een heldere communicatie.

Verder houdt de brexit Europa in haar greep. De brexit is een historische waterscheiding voor Europa. Niet eerder verliet een lidstaat de Europese Unie.

Als je puur kijkt naar economische kosten en baten, is de brexit een moeilijk te begrijpen keus. Maar wel één waar we in de EU mee hebben om te gaan. Wat wij kunnen doen, is ons zo goed mogelijk voorbereiden op alle scenario’s. Overheden, centrale banken en financiële instellingen hebben dit inmiddels ook naar hun beste vermogen gedaan.

De brexit past in een bredere trend van beperkter draagvlak voor Europese integratie. Omdat er tegelijkertijd wel een noodzaak is om de economische en monetaire unie beter te laten functioneren, is een pragmatische aanpak met kleine stappen vooruit waarschijnlijk het meest kansrijk. Een goed voorbeeld van zo’n stap vooruit is het meer ontvlechten van banken en overheden. Uiteindelijk ontkomt Europa er niet aan om écht werk te maken van structurele hervormingen die de economie versterken. Zo verhoogt Europa het groeipotentieel, en zijn toekomstige schokken beter op te vangen.

Dan dichtbij huis. De Nederlandse economie staat er nog altijd positief voor, al zijn de jaren van uitbundige groei ook hier voorbij. Het groeitempo vlakt af naar een niveau dat past bij een economie die zich in een rijpere fase van de conjunctuur bevindt.

De Nederlandse economie heeft wel een volatiel karakter vergeleken met omringende landen. Onze pieken zijn hoog, onze dalen diep. Dat leidt tot onzekerheid en aanpassingskosten. Nu het goed gaat, moeten we ons afvragen hoe we onze economie en onze samenleving meer schokbestendig en ook meer toekomstbestendig kunnen maken. Wat is daarvoor nodig?

Een eerste belangrijke uitdaging vormt het beter laten functioneren van de woningmarkt. Huizenprijzen fluctueren in ons land sterker dan in de ons omringende landen en het woningaanbod is niet flexibel. Er moet simpelweg veel meer worden gebouwd. Vooral bij de middenhuur schiet het aanbod tekort. Een gelijker speelveld met de koopsector kan hieraan een impuls geven.

Daarbij zou het helpen om de fiscale voordelen voor de eigen woning verder uit te faseren. Daardoor steken huishoudens zich bovendien minder diep in de schulden bij de aankoop van een huis. Aanscherping van leennormen kan deze ontwikkeling nog van een extra impuls voorzien.

Ten tweede moet ook het begrotingsbeleid schommelingen in de economie beperken. Daarvoor is het zaak om in goede tijden voldoende buffers op te bouwen, zodat in slechte tijden niet bezuinigd hoeft te worden. De zogenoemde automatische stabilisatoren kunnen dan in een volgende economische neergang hun werk doen, zonder dat de naleving van Europese regels in het gedrang komt. Ik stel met genoegen vast dat het Nederlandse begrotingsoverschot zich momenteel in deze uitgangspositie bevindt.

Eenzelfde tevredenheid kan ik helaas niet uitspreken over ons pensioenstelsel. Hervorming van dit stelsel is hard nodig, iets waartoe al sinds 2010 vergeefse pogingen worden gedaan.

Hervorming is onverminderd van belang om het stelsel beter aan te laten sluiten op de veranderende arbeidsmarkt en de spanningen tussen generaties te verminderen. Afschaffing van de doorsneesystematiek kan een einde maken aan de huidige herverdeling van jong naar oud en van laagopgeleid naar hoogopgeleid. Daarnaast kan meer maatwerk in het beleggingsbeleid ervoor zorgen dat risico’s beter worden gespreid over jong en oud.

Het belang van toekomstbestendigheid zien we ook terug in het klimaatbeleid. Het kabinet gaat voortvarend te werk om de uitstoot van broeikasgassen te reduceren. Het is nu zaak om deze ambities en voornemens, inclusief de veelbesproken CO2-heffing, om te zetten in daden, zodat het klimaatbeleid concreet gestalte krijgt.

Dan de financiële sector. In een notendop: toegenomen buffers, maar serieuze zorgen over integriteit. De Nederlandse banken staan er tien jaar na de crisis in prudentiële zin duidelijk beter voor dan vóór de crisis. Dat is positief. Maar de financiële sector – en ik constateer dat met spijt – is het afgelopen jaar negatief in het nieuws geweest op het punt van integriteit. Gelukkig onderneemt de sector initiatieven om de betrokkenheid bij witwassen of terrorismefinanciering te voorkomen. Maar meer aandacht voor de poortwachtersfunctie van financiële instellingen blijft noodzakelijk. Des te meer als je je realiseert dat in Nederland jaarlijks tientallen miljarden euro’s aan crimineel geld de ronde doet. Hier zullen financiële instellingen stevige stappen moeten blijven zetten.

Ter afsluiting: We zien aanhoudende economische groei en dat biedt kansen om onze economie robuuster te maken en beter bestand tegen schokken. Die kansen komen ook met verplichtingen. Kansen moet je namelijk grijpen. Om ons voor te bereiden op de toekomst. Hervormen en moderniseren bevordert de soliditeit van onze welvaart en maakt ons beter bestand tegen de slechtere jaren die op een dag toch echt weer zullen aanbreken.