Ten geleide van het ECB Maandbericht oktober 2011

Nieuwsbericht
Datum 13 oktober 2011

In zijn op 6 oktober 2011 gehouden vergadering heeft de Raad van Bestuur op basis van zijn reguliere economische en monetaire analyses besloten de basisrentetarieven van de ECB onveranderd te laten.

De inflatie blijft verhoogd en de binnenkomende informatie bevestigt het oordeel van de Raad dat de inflatie gedurende de komende maanden waarschijnlijk boven 2% zal blijven maar daarna zal dalen. Tegelijkertijd blijft het onderliggende tempo van de monetaire expansie gematigd. Aanhoudende spanningen in de financiële markten en ongunstige effecten op de financieringsvoorwaarden zullen waarschijnlijk het tempo van de economische groei in het eurogebied in de tweede helft van dit jaar drukken. De economische vooruitzichten blijven omgeven met bijzonder grote onzekerheid en geïntensiveerde neerwaartse risico's. Tegelijkertijd blijft de korte rente laag. Het blijft voor het monetair beleid van essentieel belang op de middellange termijn de prijsstabiliteit te handhaven, om zo een stevige verankering te waarborgen van de inflatieverwachtingen in het eurogebied in overeenstemming met de doelstelling van de Raad van Bestuur het inflatiecijfer op de middellange termijn onder maar dicht bij 2% te houden. Deze verankering is een eerste vereiste voor het monetair beleid om zijn bijdrage te kunnen leveren aan de ondersteuning van de economische groei en werkgelegenheidscreatie in het eurogebied. Alle binnenkomende gegevens en ontwikkelingen in de komende periode dienen zeer grondig te worden geanalyseerd.

De Raad van Bestuur heeft ook een besluit genomen ten aanzien van de details van de herfinancieringstransacties van oktober 2011 tot en met 10 juli 2012, en wel om twee langerlopende herfinancieringstransacties uit te voeren (een met een looptijd van ongeveer 12 maanden in oktober 2011 en een tweede met een looptijd van ongeveer 13 maanden in december 2011) en te blijven doorgaan met het gebruik van vaste-rentetenderprocedures met volledige toewijzing bij alle herfinancieringstransacties. Daarnaast heeft de Raad van Bestuur besloten in november 2011 een nieuw programma voor de aankoop van gedekte obligaties van start te doen gaan. De liquiditeitsverschaffing en de toewijzingsmethoden voor herfinancieringstransacties zullen ervoor blijven zorgen dat de banken in het eurogebied geen liquiditeit tekort zullen komen. Alle buitengewone maatregelen die zijn genomen tijdens de periode van acute spanningen in de financiële markten zijn, gezien de opzet ervan, tijdelijk van aard.

Wat de economische analyse betreft, zal de reële bbp-groei van het eurogebied, na in het tweede kwartaal van 2011 kwartaal-op-kwartaal tot 0,2% te zijn gedaald, in de tweede helft van het jaar, zo is nu de verwachting, zeer gematigd zijn. Een aantal factoren lijkt in het bijzonder de onderliggende groeidynamiek in het eurogebied te temperen, waaronder een matiging in het groeitempo van de mondiale vraag, een dalend vertrouwen onder consumenten en ondernemers, en ongunstige effecten van de aanhoudende spanningen in een aantal markten voor overheidsschuld in het eurogebied op de financieringsvoorwaarden. Tegelijkertijd verwacht de Raad van Bestuur nog steeds dat de economische bedrijvigheid in het eurogebied zal profiteren van de aanhoudende positieve groei in de opkomende markteconomieën, alsook van de lage korte rente en de diverse maatregelen die zijn genomen om de werking van de financiële sector te ondersteunen.

Naar het oordeel van de Raad van Bestuur blijven de risico’s voor de economische vooruitzichten van het eurogebied neerwaarts gericht, in een klimaat van bijzonder grote onzekerheid. De neerwaartse risico’s houden met name verband met de aanhoudende spanningen in enkele segmenten van de financiële markten in het eurogebied en op mondiaal niveau, alsook met de mogelijke verdere doorwerking van deze spanningen op de reële economie van het eurogebied. Verder houden de neerwaartse risico’s verband met de nog steeds hoge energieprijzen, protectionistische druk en de mogelijkheid van een onordelijke correctie van mondiale onevenwichtigheden.

Wat de prijsontwikkeling betreft, bedroeg de HICP-inflatie in het eurogebied op jaarbasis volgens de voorlopige (flash) raming van Eurostat in september 2011 3,0%, ten opzichte van 2,5% in augustus. De inflatiecijfers liggen sinds het einde van vorig jaar op verhoogd niveau, voornamelijk ten gevolge van hogere prijzen voor energie en andere grondstoffen. Wat betreft de nabije toekomst: het inflatiecijfer zal de komende maanden waarschijnlijk duidelijk boven 2% blijven, maar daarna dalen. Dit verloop weerspiegelt de verwachting van relatief stabiele loongroeiontwikkelingen in de context van gematigde economische groei.

De Raad van Bestuur blijft de risico’s voor de vooruitzichten voor de prijsontwikkelingen op de middellange termijn grotendeels in evenwicht vinden. De voornaamste opwaartse risico’s houden verband met mogelijke stijgingen van de indirecte belastingen en door de overheid gereguleerde prijzen als gevolg van de in de komende jaren noodzakelijke begrotingsconsolidatie. De voornaamste neerwaartse risico’s houden verband met de impact van zwakker dan verwachte groei in het eurogebied en mondiaal.

Wat de monetaire analyse betreft, bedroeg de twaalfmaands groei van M3 in augustus 2011 2,8%, een stijging ten opzichte van de 2,1% in juli. Het groeitempo op jaarbasis van leningen aan de particuliere sector, gecorrigeerd voor leningverkopen en -securitisatie, bedroeg in augustus 2,8%, tegen 2,6% in juli. Een aantal factoren, mogelijkerwijs verband houdend met de intensivering van de spanningen in enkele financiële markten, zou een opwaarts effect gehad kunnen hebben op de componenten van M3. Met name lijken aanzienlijke instromen in girale deposito’s en aandelen/deelnemingen in geldmarktfondsen, alsook een aanzienlijke instroom in repo-overeenkomsten, de monetaire ontwikkelingen in augustus te hebben bepaald. De instroom in repo-overeenkomsten weerspiegelde voornamelijk door onderpand gedekte kredietverlening in de interbancaire markt, die in toenemende mate werd verrekend via centrale tegenpartijen die aan de geldhoudende sector zijn toegewezen. Over het geheel genomen werd de M3-groei met name gestuwd door de stijging van het groeitempo op jaarbasis van M1, van 1,0% in juli tot 1,7% in augustus, en door de stijging van het groeitempo op jaarbasis van verhandelbare instrumenten.

Wat de tegenposten betreft, zijn de groei op jaarbasis van leningen aan niet-financiële vennootschappen en die van leningen aan huishoudens in augustus, gecorrigeerd voor zowel leningverkopen als -securitisatie, ten opzichte van juli onveranderd gebleven, en wel respectievelijk op 2,2% en 2,7%. Vanuit het toepasselijke middellangetermijnperspectief gezien zijn de tendensen in de groei van de ruime geldhoeveelheid en de kredietverlening de afgelopen maanden globaal gestabiliseerd. Over het geheel genomen blijft aldus het onderliggende tempo van monetaire expansie gematigd.

De situatie in de bankensector vraagt om bijzondere aandacht, gezien de wisselwerking tussen risico’s in verband met overheidsschulden en de financieringsbehoeften van banken. Zoals de Raad van Bestuur ook bij eerdere gelegenheden heeft gedaan, dringt de Raad er bij de banken ten zeerste op aan al het noodzakelijke te doen om hun balans te versterken, winsten in te houden, matiging in de beloningen te betrachten, en een beroep te doen op de markt om hun kapitaalbasis verder te versterken. Waar nodig dienen zij ten volle gebruik te maken van de steunmaatregelen van overheden, die in hun geheel operationeel dienen te worden gemaakt, met inbegrip van de mogelijkheid voor het Europees Fonds voor Financiële Stabiliteit om in de toekomst aan overheden krediet te verlenen om banken te herkapitaliseren.

Kortom: de Raad van Bestuur heeft op basis van zijn reguliere economische en monetaire analyses besloten de basisrentetarieven van de ECB onveranderd te laten. De inflatie blijft verhoogd en de binnenkomende informatie bevestigt het oordeel van de Raad dat de inflatie gedurende de komende maanden waarschijnlijk boven 2% zal blijven maar daarna zal dalen. Een toetsing aan de uitkomst van de monetaire analyse bevestigt dat het onderliggende tempo van de monetaire expansie gematigd blijft. Aanhoudende spanningen in de financiële markten en ongunstige effecten op de financieringsvoorwaarden zullen waarschijnlijk het tempo van de economische groei in het eurogebied in de tweede helft van dit jaar drukken. De economische vooruitzichten blijven omgeven met bijzonder grote onzekerheid en geïntensiveerde neerwaartse risico's. Tegelijkertijd blijft de korte rente laag. Het blijft voor het monetair beleid van essentieel belang op de middellange termijn de prijsstabiliteit te handhaven, om zo een stevige verankering te waarborgen van de inflatieverwachtingen in het eurogebied in overeenstemming met de doelstelling van de Raad van Bestuur het inflatiecijfer op de middellange termijn onder maar dicht bij 2% te houden. Deze verankering is een eerste vereiste voor het monetair beleid om zijn bijdrage te kunnen leveren aan de ondersteuning van de economische groei en werkgelegenheidscreatie in het eurogebied. Alle binnenkomende gegevens en ontwikkelingen in de komende periode dienen zeer grondig te worden geanalyseerd.

Wat het begrotingsbeleid betreft: terwijl de onzekerheid op de financiële markten groot blijft, dienen alle overheden vastbesloten en versnelde actie te ondernemen om het vertrouwen onder het grote publiek in de duurzaamheid van overheidsfinanciën te versterken. Alle overheden van het eurogebied dienen hun onwrikbare vastberadenheid te tonen om hun individuele overheidsschuldverplichtingen volledig na te komen, een element waarmee de waarborging van de financiële stabiliteit in het eurogebied als geheel staat of valt. Landen die vallen onder gezamenlijke EU/IMF-aanpassingsprogramma’s, alsook de landen die met name kwetsbaar zijn voor de situatie op de financiële markten, dienen alle bekendgemaakte maatregelen voor begrotingsconsolidatie en de versterking van binnenlandse begrotingskaders ondubbelzinnig uit te voeren, en moeten bereid staan om verdere maatregelen te treffen die wellicht nodig zouden kunnen zijn in het licht van de verdere ontwikkeling van hun situatie.

Begrotingsconsolidatie en structurele hervormingen moeten hand in hand gaan om het vertrouwen, de groeivooruitzichten en het scheppen van werkgelegenheid te versterken. De Raad van Bestuur dringt er derhalve bij alle overheden van het eurogebied op aan dat zij resoluut en vlot substantiële en veelomvattende structurele hervormingen doorvoeren. Daardoor zullen deze landen geholpen worden hun concurrentievermogen te vergroten, de flexibiliteit van hun economieën te vergroten en hun groeipotentieel op de langere termijn te versterken. Hervormingen van de arbeidsmarkt zijn in dit verband essentieel, met de nadruk op het wegnemen van rigiditeiten en het doorvoeren van maatregelen waardoor loonflexibiliteit wordt bevorderd, met name het schrappen van clausules voor automatische loonindexatie en versterking van overeenkomsten op bedrijfsniveau. Meer in het algemeen is in deze uitdagende tijden matiging, ten aanzien van zowel winstmarges als lonen, van essentieel belang. Deze maatregelen dienen gepaard te gaan met structurele hervormingen waardoor de concurrentie in productmarkten wordt vergroot, met name in de dienstenmarkten - waaronder de liberalisering van gereguleerde beroepen – en waar nodig de privatisering van diensten die momenteel door de publieke sector worden verleend, zodat de productiviteitsgroei wordt bevorderd en het concurrentievermogen wordt ondersteund. Tegelijkertijd dringt de Raad van Bestuur er bij alle overheden van het eurogebied op aan alle aspecten van de door hen op 21 juli 2011 genomen besluiten ten volle uit te voeren.

De Engelstalige versie van dit nummer van het Maandbericht bevat drie artikelen. In het eerste artikel wordt getoond hoe de uit de analyse van geld- en kredietontwikkelingen voortgekomen informatie kan helpen de impact van het gedrag en intermediatie-activiteiten van banken op de economie in kaart te brengen. In het tweede artikel wordt ingegaan op de structurele kenmerken van de distributieve handelssectoren en de invloed daarvan op de prijsontwikkeling in het eurogebied, en wordt gesuggereerd dat er ruime mogelijkheden zijn voor verdere hervormingen ter verbetering van de gemeenschappelijke markt. In het derde artikel wordt vanuit een geldstromenperspectief nader gekeken naar het verloop van de financiële crisis.