Meer dan alleen de olieprijs
Sinds het uitbreken van de oorlog in Iran zijn de ruwe olieprijzen gestegen. In het linkerdeel van de figuur is te zien dat de dieselprijs aan de pomp daardoor sterk is opgelopen. In de eerste week van November is de ruwe olieprijs wat gedaald. Dit komt onder andere omdat de olie-export uit de Golfregio weer toeneemt richting het niveau van voor de oorlog. Ook drukte de uitslag van de Amerikaanse midterms de olieprijs, doordat de kans op een oplossing voor het conflict groter werd ingeschat.
Tegelijkertijd laat de figuur zien dat niet alleen ruwe olie duurder is geworden: ook de raffinagemarges en -kosten zijn de afgelopen maanden sterk gestegen.
Het rechterdeel van de figuur maakt duidelijk hoe daardoor de samenstelling van de dieselprijs is veranderd. Tussen januari en 9 november 2026 steeg de dieselprijs van ongeveer €1,80 naar €2,35 per liter. Het aandeel van ruwe olie nam toe van 20% naar 25% van de pompprijs. Nog sterker nam het aandeel van raffinagemarges en -kosten toe, van 8% naar 19%. De hogere dieselprijs komt dus niet alleen door duurdere ruwe olie, maar ook door hogere raffinagemarges en -kosten.
Benzine en diesel zijn schaarser
De raffinagemarges zijn opgelopen doordat er wereldwijd minder benzine en diesel beschikbaar is. Door de oorlog in Iran is de productie en het vervoer van olieproducten in het Midden-Oosten verstoord. Ook vanuit Rusland is er minder geraffineerde olieproducten op de wereldmarkt gekomen. Hierdoor zijn benzine en diesel sterker in prijs gestegen dan ruwe olie. Het verschil tussen de prijs van ruwe olie en die van geraffineerde brandstoffen, de raffinagemarge, is daardoor groter geworden.
Daarnaast zijn ook de kosten gestegen. Zo is het duurder geworden om ruwe olie te vervoeren. Ook hogere energiekosten kunnen het verwerken van ruwe olie tot benzine en diesel duurder maken. De hogere marges en kosten werken uiteindelijk door in de dieselprijs aan de pomp.
Niet alles stijgt mee
Niet alle onderdelen van de dieselprijs zijn de afgelopen maanden even sterk veranderd. De distributiemarges en -kosten zijn in euro's relatief stabiel gebleven. Hetzelfde geldt voor de accijnzen, die als een vast bedrag per liter worden geheven. Doordat de totale dieselprijs ondertussen sterk is gestegen, is het aandeel van deze posten in de pompprijs afgenomen. Zo daalde het aandeel van de accijnzen van 31% in januari naar 23% op 9 november en dat van distributie van 24% naar 15%.
Voor de btw werkt dit anders. Die wordt geheven als percentage van de brandstofprijs. Als brandstof duurder wordt, stijgt het bedrag aan btw daarom automatisch mee. Het aandeel van btw en andere indirecte belastingen in de totale prijs bleef met 18% ongeveer gelijk.
Dat tanken duurder is geworden, is daarom vooral het gevolg van duurdere ruwe olie en hogere raffinagemarges en –kosten.