Verouderde browser

U gebruikt een verouderde browser. DNB.nl werkt het beste met:

Personeel gezocht

Een vaste baan, flexwerk of voor jezelf werken als zzp’er. Het kan allemaal. Maar je hebt het niet altijd zelf voor het kiezen. Kansen, rechten en risico’s zijn ongelijk verdeeld tussen vast en flex. De flexibilisering van de arbeidsmarkt is te ver doorgeschoten. DNB doet aanbevelingen voor hervormingen.

Arbeidsmarkt van vandaag

De Nederlandse arbeidsmarkt doet het goed. Zeker in vergelijking met andere landen. Veel Nederlanders hebben een betaalde baan. We werken relatief weinig uren, maar onze arbeidsproductiviteit is hoog. Daarnaast is de werkloosheid relatief laag. In het tweede kwartaal van 2021 waren er 307.000 werklozen. Dat is 3,3% van de beroepsbevolking.

Coronacrisis

Tijdens de coronapandemie en de lockdown is de werkloosheid nauwelijks toegenomen. Dat is vooral te danken aan de uitgebreide steun van de overheid. Maar de coronacrisis heeft wel de ongelijkheid op de arbeidsmarkt vergroot. De zwaarste klappen kregen de flexkrachten en zzp’ers, met name jongeren. Terwijl vaste krachten profiteerden van de steunmaatregelen, verloren veel flexibele werknemers hun baan en zag ruim de helft van de zzp’ers hun inkomsten dalen.

Een op de drie werkt flex

De flexibilisering van de arbeidsmarkt is razendsnel gegaan. In minder dan twintig jaar is het aandeel flexwerkers en zzp’ers in de totale beroepsbevolking maar liefst anderhalf keer zo groot geworden. Inmiddels heeft een derde van de Nederlandse werkenden een flexibele baan. Dat komt neer op zo’n 1,7 miljoen werknemers met een flexibel contract en ruim één miljoen zzp’ers. Daarmee is Nederland een van de koplopers flexibilisering in Europa.

Soort Baan Zoektocht

Voordelen flexwerk

Een bepaalde mate van flexibiliteit op de arbeidsmarkt is gewenst. Flexwerk draagt bij aan het aanpassingsvermogen van de economie. Werkgevers kunnen tegen relatief lage kosten tijdelijk mensen inhuren in piektijden of ter vervanging van eigen personeel in geval van ziekte. Ook voor werknemers zijn er voordelen. Niet iedereen wil immers een vaste baan. Driekwart van de zzp’ers werkt liever voor zichzelf dan voor een baas. Ook jongeren kiezen vaak voor een flexibele baan. Daarbij maakt flexwerk onze arbeidsmarkt toegankelijker voor bepaalde groepen die moeilijk aan een baan komen. Werkgevers bieden hen doorgaans wel een tijdelijk contract, maar minder snel een vaste baan vanwege (voor)oordelen over de risico’s of onzekerheid over hun productiviteit.

Lusten en lasten ongelijk verdeeld

Maar werkgevers kiezen soms voor flex uit andere risico- en kostenoverwegingen. Flex kan financieel voordeliger zijn dan vast. Voor een flexwerker betaalt een werkgever minder belasting en geen pensioenpremies. Bovendien hoeft die geen loon door te betalen bij ziekte. Voor vast personeel moet een werkgever meer belasting betalen, bijdragen aan pensioenopbouw en twee jaar lang doorbetalen bij ziekte. Dit soort verschillen belemmeren de doorstroom van werkenden naar een vaste baan. Risico is dat een steeds groter deel van de werknemers ongewild langdurig blijft hangen in tijdelijke banen. Zij moeten het stellen zonder ontslagbescherming en zonder doorbetaling bij ziekte. Dat leidt tot inkomensonzekerheid. Al met al zijn de lusten en lasten van flexibel werk ongelijk verdeeld tussen werkgever en flexwerker.

Vast is overbeschermd

De bescherming van vaste werknemers in Nederland is heel groot in vergelijking met andere landen. Zo hebben zij een hoge ontslagbescherming en krijgen ze twee jaar lang doorbetaald bij ziekte. Dat zijn voordelen voor de werknemer. Maar dat brengt hoge kosten en risico’s mee voor de werkgever. Het moeten doorbetalen van een zieke werknemer én inhuren van een tijdelijke vervanger is een grote onkostenpost, vooral voor een klein bedrijf. Dat maakt dat werkgevers soms huiverig zijn om iemand in vaste dienst te nemen. Voeg daarbij dat werkgevers in tijden van crisis niet gemakkelijk vaste mensen kunnen ontslaan, ook al zijn ze niet meer allemaal nodig omdat er minder vraag is.

Flexibilisering te ver doorgeschoten

DNB zet zich in voor een duurzame welvaart. Een goede werking van de arbeidsmarkt draagt daaraan bij. Veel gaat er goed, maar de flexibilisering van de arbeidsmarkt is te ver doorgeschoten. Flexwerkers hebben weinig rechten en weinig zekerheid over hun werk en inkomsten. Tegelijkertijd worden vaste werknemers in hoge mate beschermd. Dat leidt tot een te sterke tweedeling tussen flex en vast op de arbeidsmarkt. Die knelpunten moeten we aanpakken voor een betere arbeidsmarkt in de toekomst. 

Arbeidsmarkt van de toekomst

Voor de arbeidsmarkt van de toekomst draait het om het vinden van de juiste balans. Een goed functionerende arbeidsmarkt biedt voldoende flexibiliteit aan bedrijven om schokken op te vangen, terwijl tegelijkertijd rekening wordt gehouden met de verdeling van risico’s en zekerheden tussen werkenden, bedrijven en de overheid. Daarvoor is het nodig dat de flexibilisering van de arbeidsmarkt wordt teruggedrongen langs twee wegen: meer regulering van flexibel werk en vergroting van de wendbaarheid van vast werk.

Aanbevelingen van DNB

DNB doet enkele aanbevelingen voor hervormingen voor een beter functionerende arbeidsmarkt:

  • Verklein de fiscale verschillen tussen werknemers en zelfstandigen. Dat kan onder andere door het geleidelijk afbouwen van de zelfstandigenaftrek. Dit leidt tot een gelijker speelveld tussen werkenden.
  • Verklein de verschillen in sociale bescherming tussen vaste en flexibele contracten. Denk aan meer regulering en zekerheden voor flexwerkers. En kort de loondoorbetaling bij ziekte van vaste werknemers in van twee jaar naar één jaar.
  • Creëer een sociaal vangnet dat bescherming biedt aan álle werkenden. Ook zelfstandigen moeten zich verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid.
  • Ontwerp een voorziening die inkomensondersteuning biedt bij uitzonderlijke economische omstandigheden aan zelfstandigen en flexwerkers.

Lees meer over onze analyse en aanbevelingen voor de arbeidsmarkt.

Andere economische vraagstukken
Het pensioenstelsel, de huizenmarkt: ook op deze terreinen zijn er uitdagingen. DNB doet onderzoek naar de knelpunten en wil bijdragen aan structurele oplossingen. Als onafhankelijke adviserende partij geven wij duidelijk aan welke mogelijkheden er zijn en wat de gevolgen zijn van bepaalde keuzes. Op basis daarvan kunnen anderen beslissingen nemen. Lees hier meer over onder Actuele economische vraagstukken.