Verouderde browser

U gebruikt een verouderde browser. DNB.nl werkt het beste met:

Horecamedewerker met dienblad in de hand

De prijzen stabiel houden. Oftewel een inflatie van 2%. Dat is het doel van de Europese Centrale Bank (ECB). De inflatie is jarenlang laag geweest, maar is sinds 2021 sterk gestegen.

Inflatie en onze welvaart

Inflatie betekent dat de prijzen stijgen. En dat betekent dat jij met jouw geld minder kan kopen. Als de prijzen dalen, spreken we van deflatie. Een beetje inflatie is goed voor de economie. Als de prijzen geleidelijk stijgen, stimuleert dat consumenten om hun geld uit te geven. Maar een te hoge inflatie, deflatie of snelle prijsveranderingen leiden tot grote onzekerheid. En dat zet een rem op de economie. Dat willen centrale banken voorkomen.

Inflatie van 2%

De Europese Centrale Bank (ECB) wil de prijzen stabiel houden. Dat is de allerbeste bijdrage die de centrale banken kunnen leveren aan de welvaart van mensen in Europa. De ECB omschrijft prijsstabiliteit als volgt: een inflatie van 2% in het hele eurogebied. Op de middellange termijn. Die 2% biedt een veiligheidsmarge voor het geval dat de prijzen dalen. Het vermindert het risico dat we dan in een situatie van deflatie terechtkomen. En deflatie wil de ECB voorkomen want dat is schadelijk voor onze economie.

ECB bepaalt de inflatie niet

De prijsstijgingen zijn heel belangrijk voor het vaststellen van de rente. Dat doet de raad van bestuur van de ECB. Daarbij kijkt ze naar de vooruitzichten voor de inflatie en de ontwikkeling van de economie. Natuurlijk bepaalt de ECB niet de hoogte van de prijzen. Dat doet de markt: veel vraag en weinig aanbod doen de prijzen stijgen. De ECB heeft dan ook geen directe invloed op de inflatie. Maar zij heeft wel gereedschap om de inflatie indirect te beïnvloeden. Het belangrijkste instrument dat de ECB heeft, is de rente. En in bijzondere tijden kan de ECB aankoopprogramma’s opzetten. Met het doel om de economie te stimuleren.

Rentebesluiten ECB

Besluiten over de rente neemt de voltallige raad van bestuur van de ECB. In deze raad zitten Klaas Knot van DNB, de presidenten van de andere centrale banken van het eurogebied en de directie van de ECB. Bij hun besluitvorming kijken zij naar de gevolgen voor alle landen waar de euro wordt gebruikt. Daarom houden de leden van de raad rekening met de belangen van alle eurolanden, en niet alleen met het belang van hun eigen land. Voorzitter is ECB-president Christine Lagarde.

Rente omhoog of omlaag

De rente werkt als het gas- en rempedaal van de economie.

  • Renteverlaging
    Een renteverlaging is bedoeld om de economie te stimuleren en op die manier te zorgen dat de inflatie toeneemt. Hoe werkt dat? Als de rente laag is, dan is het veel goedkoper om te lenen: je hoeft minder rente te betalen. In de praktijk betekent een lage rente vaak dat mensen en bedrijven dan makkelijker lenen en geld uitgeven en minder snel hun geld op een spaarrekening zetten, omdat het weinig rente oplevert. En als mensen meer geld kunnen uitgeven, dan wordt de vraag groter. En als de vraag groter wordt, dan stijgen de prijzen.

  • Rentestijging
    Een rentestijging is juist bedoeld om de economie wat af te remmen en te zorgen dat de inflatie minder hoog is. Hoe werkt dat? Een hoge rente maakt het duurder om geld te lenen. Dat zorgt ervoor dat mensen en bedrijven minder geld uitgeven. En dan neemt de vraag af. Het gevolg daarvan is dat de prijzen minder hard stijgen waardoor de inflatie afneemt.

Inflatie hoger, rente omhoog?

Prijzen kunnen tijdelijk stijgen. Als er bijvoorbeeld vorst is in Brazilië schiet de prijs van koffie omhoog. Maar er zijn veel meer ontwikkelingen die de prijzen beïnvloeden. Zo kunnen spanningen tussen olieproducerende landen de benzineprijs opdrijven. Dit soort prijsstijgingen kunnen tot zorgen leiden. Maar als deze prijsstijgingen tijdelijk zijn, betekent dat niet automatisch dat de ECB meteen gaat ingrijpen en de rente moet verhogen. De ECB heeft namelijk een inflatiedoel voor de middellange termijn.

Hoge inflatie: tijdelijk of niet?

De laatste maanden is de inflatie sterk gestegen. Die ligt nu ruim boven het inflatiedoel van 2% van de ECB. Dat komt vooral door de hogere energieprijzen en verstoringen in de aanlevering van producten in de coronacrisis, waardoor allerlei tekorten zijn ontstaan. De vraag is nu dus hoger dan het aanbod en daardoor stijgen veel prijzen. De ECB verwacht dat die tekorten weer worden weggewerkt. Dan zijn vraag en aanbod weer meer met elkaar in balans. De verwachting is dat de inflatie daarna weer daalt. Daarom gaat de centrale bank nu niet meteen het beleid aanpassen. Wel houdt de ECB in de gaten hoe lang de inflatie hoger blijft dan het doel van 2%. In maart 2022 heeft de raad van bestuur besloten om de aankoopprogramma’s versneld af te bouwen. Plan is dat deze stoppen in het derde kwartaal van dit jaar. Dat betekent dat de centrale bank dan geen echt nieuwe aankopen meer doet, maar alleen nog obligaties koopt ter vervanging van obligaties die aflopen. Daarna kan de raad van bestuur besluiten om de rente te verhogen. Dat doet zij als de economische en financiële omgeving daartoe aanleiding geeft.  

De inflatie is op dit moment hoog. Hoe kan dat? In EenVandaag van 17 december 2021 gaf Klaas Knot uitleg. Bekijk het fragment.

Inflatie meten

De ECB kijkt bij rentebesluiten naar de ontwikkeling van de inflatie in alle eurolanden. De prijsstijgingen of dalingen worden gemeten aan de hand van een consumentenmandje met allerlei producten waaraan we geld aan uitgeven. Van koffie tot kleding, van een smartphoneabonnement tot de huur van een woning. Dit mandje noemen we de Geharmoniseerde Consumptieprijsindex (HICP). De ECB gaat ook de kosten van het eigenwoningbezit meetellen in dit mandje.

Al jaren lage rente

De rente in het eurogebied is al lang aan het dalen. Lees meer over de lage rente en wat wij ervan merken in ons dagelijks leven. En lees meer over het rentebeleid van de ECB.