​​Good practice kapitaalbeleid verzekeraars

In hoofdstuk 2 van deze good practice licht DNB allereerst het wettelijk kader en de plek van het kapitaalbeleid binnen de bredere risicomanagement context toe, waaronder de Own Risk and Solvency Assessment (ORSA) en het Voorbereidend Crisisplan (VCP). In hoofdstuk 3 worden praktische handreikingen en voorbeelden gegeven van hoe een verzekeraar invulling kan geven aan het kapitaalbeleid. Deze voorbeelden gelden voor iedere verzekeraar. Hoofdstuk 4 t/m 6 zijn gericht op specifieke deelsectoren: hoofdstuk 4 op verzekeraars met langlopende verplichtingen, hoofdstuk 5 op zorgverzekeraars en hoofdstuk 6 op verzekeringsgroepen.

2. Juridisch kader

2.1 Wet- en regelgeving

Op grond van artikel 41 Richtlijn solvabiliteit II en artikel 26.2 Besluit prudentiële regels Wft (Bpr) dienen verzekeraars te beschikken over een doeltreffend governance systeem dat voor een gezonde en prudente bedrijfsvoering zorgt.¹ Ook dienen verzekeraars op grond van artikel 44 Richtlijn solvabiliteit II en artikel 26.2 Bpr te beschikken over een doeltreffend risicomanagementsysteem dat de risico’s bestrijkt waarmee rekening moet worden gehouden bij de berekening van het solvabiliteitskapitaalvereiste. In de EIOPA-Richtsnoeren 36 en 37 voor het governancesysteem staat dat verzekeraars een kapitaal(beheer)beleid en een kapitaal(beheer)plan voor de middellange termijn moeten opstellen en aan welke voorwaarden dit moet voldoen.²

2.2 Verhouding VCP en ORSA

Het kapitaalbeleid hangt samen met het VCP en de ORSA.

VCP

Een door DNB bepaald aantal verzekeraars dient een VCP op te stellen.³ Het VCP zorgt ervoor dat een verzekeraar in financieel gezonde tijden nadenkt over de te nemen maatregelen voor de situatie waarin zijn financiële positie ernstig verslechtert. Het VCP bevat maatregelen die tot doel hebben de verzekeraar handvatten te geven bij te nemen acties in tijden van crisis. Het doel van het VCP is om oplossingen te onderzoeken en beschikbaar te hebben voor mogelijke crises en gaat in op de financiële, operationele en juridische haalbaarheid van deze oplossingen. In het VCP wordt een beschrijving gegeven van herstelmaatregelen, de mate van inzetbaarheid en indicatie van het financiële en operationele effect van de herstelmaatregelen, de uitwerking van crisisscenario’s die passen bij het risicoprofiel en triggers voor activering van het VCP zoals het doorbreken van de SCR of MCR.⁴

De inzichten uit het VCP worden gebruikt voor het bepalen van interne solvabiliteitsnormen in het kapitaalbeleid. Het VCP geeft een analyse van de effectiviteit en haalbaarheid van herstelmaatregelen in een crisissituatie. Op basis van deze analyse kan een verzekeraar tot de conclusie komen dat bepaalde maatregelen meer effect hebben of beter zijn te realiseren op het moment van doorbreking van de SCR of de MCR of bij een significante daling van de liquiditeitspositie.

In het VCP wordt met name aandacht besteed aan de analyse van de operationele en juridische haalbaarheid en financiële impact van herstelmaatregelen in tijden van crisis. Daarnaast waarborgt een verzekeraar in het VCP dat de maatregelen zonder wezenlijke belemmeringen kunnen worden uitgevoerd.

ORSA

Op basis van inzichten uit het VCP kan een impuls worden gegeven aan de kwaliteit van scenario’s die in de ORSA worden opgenomen. De ORSA bevat een toekomstgerichte beoordeling van de eigen risico’s om inzicht te verschaffen in de hoogte van het benodigde kapitaal van de verzekeraar. Bij dit kapitaalniveau komt de continuïteit van de verzekeraar of verzekeringsgroep niet in gevaar, gelet op het risicoprofiel, de risicotoleranties en de bedrijfsstrategie van de verzekeraar. Uitgangspunt hierbij is dat alle materiële risico’s via een scenarioanalyse worden gekwantificeerd. Een verzekeraar voegt het kapitaalbeleid als bijlage bij de ORSA, tenzij dit al volledig daarin is geïntegreerd.

2.3 Proportionaliteit

Kleine en middelgrote verzekeraars kunnen bij het opstellen van het kapitaalbeleid het proportionaliteitsbeginsel toepassen. Dit houdt in dat afhankelijk van de aard, omvang en complexiteit van de risico’s versoepelingen en vereenvoudigingen in de opzet en documentatie van het kapitaalbeleid kunnen worden toegestaan.

3. Invulling kapitaalbeleid

3.1 Beleid ter voorkoming van onderschrijding wettelijke solvabiliteitseisen

In het kapitaalbeleid stelt een verzekeraar eigen veiligheidsmarges vast boven de wettelijke solvabiliteitseisen. Dit verkleint de kans op niet-naleving van de wettelijke solvabiliteitseisen. Vanwege verschillen in de risico’s, complexiteit en omvang kunnen de veiligheidsmarges tussen verzekeraars verschillend zijn. De veiligheidsmarge is gebaseerd op door de verzekeraar vastgestelde, objectieve en gekwantificeerde maatstaven.

3.2 Beleid samenstelling eigen/vreemd vermogen

In het kapitaalbeleid geeft de verzekeraar vorm aan de samenstelling van het eigen vermogen en vreemd vermogen.

Eigen vermogen

Een verzekeraar omschrijft het beleid ten aanzien van de samenstelling van het eigen vermogen, zowel voor de huidige situatie als voor mogelijk nieuw aan te trekken vermogen. Verzekeraars houden daarbij rekening met hun businessplan en de daarbij behorende ontwikkelingen van de solvabiliteitsbehoefte en voorschriften bijvoorbeeld ten aanzien van tiering.

Vreemd vermogen

Een verzekeraar stelt in het kapitaalbeleid vast welke mate van leverage zij wenst te gebruiken (indien van toepassing), alsmede met welk doel en welke duur. Daarnaast stelt de verzekeraar vast welk limiet zij voor de leverage ratio hanteert. Indien een verzekeraar ‘ge-grandfatherde’ leningen gebruikt, licht zij toe hoe zij deze leningen afbouwt of vervangt door schuld die volledig aan Solvency II voldoet.⁵

Verzekeraars die geen leverage gebruiken en ook niet van plan zijn hier in de toekomst gebruik van te maken kunnen volstaan met de opmerking dat zij geen leverage gebruiken en dit ook niet overwegen of noodzakelijk achten in de toekomst.

Kapitaalonttrekkingen

In het kapitaalbeleid stelt de verzekeraar vast in welke gevallen kapitaalonttrekkingen (zoals dividenduitkeringen, aflossing van kapitaalinstrumenten, premierestituties en winstdelingen) prudent zijn. Het dividendbeleid houdt rekening met richtsnoeren 36 en 37 van EIOPA’s Richtsnoeren voor het governancesysteem.

De verzekeraar beschrijft de vorm, omvang, timing en frequentie van mogelijke kapitaalonttrekkingen in het kapitaalbeleid. Daarnaast stelt de verzekeraar de methode vast om de omvang van de onttrekking te bepalen, bijvoorbeeld als percentage van het resultaat. Als er (wettelijke) beperkingen gelden aan de onttrekkingen zijn die beschreven (bijvoorbeeld vanwege afspraken met toezichthouders of voorschriften aan een verklaring van geen bezwaar).

3.3 Governance

Een verzekeraar beschrijft in het kapitaalbeleid de governance rondom het kapitaalbeleid en gaat hierbij in op het besluitvormingsproces dat gevolgd wordt bij kapitaalonttrekkingen.

3.4 Evaluatie kapitaalbeleid

Het kapitaalbeleid vormt een onderdeel van het governancesysteem van de verzekeraar. Verzekeraars evalueren het governancesysteem, en dus ook het kapitaalbeleid, periodiek en passen dit aan waar nodig.

4. Verzekeraars met langlopende verplichtingen

Een verzekeraar met langlopende verplichtingen (looptijd langer dan 20 jaar) houdt in zijn kapitaalbeleid expliciet rekening met de impact op het kapitaal van wijzigingen in de grondslagen, ook economische, waaronder in ieder geval de impact op de solvabiliteitspositie van de extrapolatie van de rentetermijnstructuur, eventuele LTG-maatregelen en de uitloop hiervan. Specifiek houdt een verzekeraar rekening met deze kapitaal effecten bij de onderbouwing van de interne veiligheidsmarge en het dividendbeleid.

5. Zorgverzekeraars

Zorgverzekeraars kunnen het premiebeleid bij het kapitaalbeleid betrekken. Op deze manier wordt duidelijk of en op welke wijze het aanwezige kapitaal in de toekomst ingezet kan worden in de premiestelling. Omdat de vaststelling van kapitaalbuffers bij zorgverzekeraars in voorkomende gevallen van materiële invloed is op de hoogte van de premies, heeft de keuze voor een bepaalde interne streefnorm verdere reikwijdte dan alleen die van een risicoafweging binnen de zorgverzekeraar. Een verzekeraar kan - gelet op het verplichte karakter van de basisverzekering - daarom de hoogte van de veiligheidsmarge goed uitleggen.

6. Verzekeringsgroepen

Het kapitaalbeleid van verschillende verzekeraars binnen een groep en het beleid van de groep zelf zijn onderling consistent. De verzekeraarsgroep onderbouwt de veiligheidsmarge op groepsniveau en besteedt daarbij aandacht aan de onderlinge samenhang met de veiligheidsmarges van de deelnemende verzekeraars. De groep houdt voldoende veiligheidsmarge aan bij alle deelnemende verzekeraars.