‘Cash geld’ op je telefoon: Menno Broos over de digitale euro

Dat nieuwe betaalmiddel begint concrete vormen aan te nemen. De ECB ontwerpt op dit moment de infrastructuur die de munt ondersteunt. Als het Europees Parlement het project in zijn huidige vorm eind juni goedkeurt, ziet het ernaar uit dat DNB en de andere eurobanken in 2027 de digitale euro kunnen gaan testen. Als alles daarna volgens plan verloopt kunnen mensen vanaf 2029 de digitale euro gebruiken.

Betaalmiddel bij calamiteiten

Maar waar is die nu voor nodig, er zijn toch al genoeg betaalmiddelen? Betalen is inderdaad geen probleem, zegt Broos, zeker in een land als Nederland met een uitgebreid en betrouwbaar betaalstelsel.

Maar wat als dat vastloopt? Bij een grote calamiteit kan de digitale infrastructuur die ons betaalsysteem overeind houdt uitvallen. Dan is er altijd nog contant geld, maar omdat mensen inmiddels zo gewend zijn aan digitaal betalen, wil de ECB een digitaal alternatief voor cash achter de hand hebben.

Dat brengt Broos bij het volgende: de offline variant van de digitale euro. Die blijft volgens hem werken bij een storing van de stroom of van het hele betaalsysteem.

Pasjes en bestanden

Dat zit zo: een offline digitale euro is een tegoed dat op een pas of op een telefoon kan worden opgeslagen, niet op een anonieme server ergens in een ver datacentrum. Als het telefoonnetwerk eruit ligt, staat het bestand nog altijd op de telefoon. Door de telefoon met het tegoed erop tegen een andere telefoon te houden, kan iemand draadloos tegoed overzetten. Met de plastic pas werkt het hetzelfde.

Voor mensen die niet willen dat een bank of overheidsinstelling hun betaalgedrag kan volgen, kleeft er nog een voordeel aan de digitale euro: de offline versie is niet traceerbaar. Het digitale eurotegoed is met iedereen uitwisselbaar, maar de herkomst, de bestemming en het spoor daartussen worden nergens vastgelegd.

Ook buiten eurozone?

‘Zo anoniem als cash’, zegt Broos. Maar: ieder voordeel heeft een nadeel en dat is hier niet anders. ‘Als je je telefoon of je pas met daarop de digitale euro's verliest ben je ze kwijt. Dat is de keerzijde van privacy.’ De verliezer kan zijn of haar pas of telefoon op afstand laten blokkeren zodat iemand anders het geld niet kan uitgeven, maar daarmee heeft de verliezer nog niet zijn digitale euro's terug.

‘Kan ik’, wil iemand in de zaal van Broos weten, ‘mijn digitale euro's ook buiten het eurogebied uitgeven?’ Dat is nog ongewis, antwoordt hij. Los van het feit dat er momenteel in het eurogebied nog niet eens mee betaald kan worden, ligt het antwoord op die vraag volledig in de handen van de politiek en winkeliers in landen buiten de eurozone.

‘Als andere landen in de EU het interessant vinden om het betaalmiddel aan te bieden staat hen dat vrij. In tegenstelling tot winkeliers in het eurogebied zal het hen in elk geval niet worden verplicht.’

Blijft cash geld wel bestaan, wil iemand anders weten. ‘Zeker’, zegt Broos. ‘Sterker nog, ik hoop het, want we werken momenteel aan een serie nieuwe bankbiljetten. Het zou leuk zijn als we die nog een tijdje gebruiken.’

Scheve ogen

Maar als zelfs de ECB als uitgever van contanten zich zo stellig achter digitaal schaart, vergroot dat dan niet het gevaar dat mensen contant geld gaan beschouwen als louche? Iemand in de zaal merkt op dat hij soms scheve ogen krijgt van winkeliers als hij met grote biljetten wil betalen. Wordt dat niet erger op deze manier?

‘Dat je ook nu al scheve ogen krijgt, kan je het contante geld an sich niet aanrekenen. Het wordt met slechte dingen geassocieerd omdat criminelen geld bijvoorbeeld vervalsen of gebruiken om het wit te wassen. Dat is iets dat we als samenleving moeten oplossen.’

Als laatste wil iemand weten wat de ‘footprint’ van de digitale euro zal worden, oftewel: hoeveel energie is er nodig om een transactie uit te voeren of om een munt te maken. Het antwoord van Broos is dat het niet in de buurt komt van de energie die nodig is om een cryptomunt zoals bitcoin te maken.

Hij voegt daar stellig aan toe dat als je de footprint van contant geld met die van een digitale euro vergelijkt, de digitale euro een stuk minder belastend is voor het klimaat. Er hoeft immers geen katoen of metaal bedrukt, vervoerd, beveiligd, opnieuw vervoerd en gereinigd te worden. Dat alles kost veel energie.

Broos kan het niet laten om daaraan toe te voegen dat DNB zelf energie opwekt met zonnepanelen en dat de katoen die voor de bankbiljetten gebruikt wordt een duurzame herkomst heeft. ‘Maar netto ben je met de digitale euro toch echt veel duurzamer uit.’