Waarom de ECB de rente opnieuw verhoogt

Nieuwe cijfers

De oorlog in het Midden-Oosten houdt de olie- en gasprijzen al langere tijd hoog. Hierdoor blijft de inflatie hoger dan gewenst. Tegelijkertijd houdt de economie zich beter dan verwacht staande, mede ondersteund door AI-gerelateerde investeringen en defensie-uitgaven.

De ECB verwacht in haar nieuwe raming dat de inflatie in het eurogebied dit jaar op 3% uitkomt en daarna geleidelijk daalt tot 2,1% in 2028. Die verwachting is deels gebaseerd op de huidige ontwikkeling van energieprijzen. Als de situatie anders verloopt dan nu voorzien, kan de inflatie hoger of lager uitvallen. 

Hogere energieprijzen en een veerkrachtige economie

Hogere energieprijzen werken op meerdere manieren door in de economie. Het meest zichtbaar is de directe impact: tanken wordt bijvoorbeeld duurder en ook de energierekening kan oplopen.

Daarnaast kunnen ook de productie- en vervoerskosten voor bedrijven stijgen. Zij kunnen deze hogere kosten (deels) doorberekenen in hun verkoopprijzen.

Tegelijkertijd zetten hogere energieprijzen de economie onder druk. Huishoudens houden minder geld over en bedrijven krijgen te maken met hogere kosten wat hun bereidheid om te consumeren en investeren kan drukken.

De economie lijkt de hogere energieprijzen vooralsnog beter te verteren dan eerder geraamd. De economie wordt daarin ook gesteund door AI-gerelateerde investeringen en defensie-uitgaven. Dat is positief voor de groei van de economie, maar kan er ook aan bijdragen dat de inflatie langer hoog blijft. 

Het rentewapen

De ECB kan de prijs of het aanbod van olie en gas niet direct beïnvloeden. Wel is zij verantwoordelijk voor prijsstabiliteit en moet zij ervoor zorgen dat inflatie tijdig en met voldoende zekerheid terugkeert naar de doelstelling van 2%. De inflatie is momenteel te hoog en er is een risico dat deze verder stijgt en te lang hoog blijft. Dit maakt het dagelijks leven duurder en zorgt voor onzekerheid bij huishoudens en bedrijven.

Door de rente te verhogen, remt de ECB de economie iets af. Een hogere rente maakt lenen duurder, waardoor huishoudens en bedrijven meestal minder zullen lenen en besteden. Hierdoor neemt de vraag in de economie af en daarmee ook de druk op prijzen.

De renteverhoging is ook bedoeld om een duidelijk signaal af te geven: inflatie boven de doelstelling van 2% moet worden bestreden. Om een opdrijvend effect van prijzen en lonen te voorkomen, is het van belang dat huishoudens en bedrijven verwachten dat de inflatie uiteindelijk weer daalt naar 2%. 

Blik vooruit

Hoe de inflatie de komende jaren ontwikkelt, hangt sterk af van de energiemarkt en het verloop van de oorlog in het Midden-Oosten. Daarom werkt de ECB met drie scenario’s: ongunstig, zwaar en mild (zie in de figuur hieronder de verwachte olieprijzen voor de verschillende scenario’s, en hier op de ECB-website meer details).

De ongunstige en zware scenario’s verschillen van elkaar in hoe sterk en hoelang de energieprijzen stijgen, en in hoeverre prijsstijgingen elkaar blijven aanjagen, bijvoorbeeld doordat lonen en prijzen elkaar blijven opdrijven.

In zowel het zware als het ongunstige scenario neemt de inflatie in 2027 verder toe, en blijft deze in 2028 boven de 2%. In het milde scenario met gunstigere energieprijzen valt de inflatie volgend jaar weer terug tot onder de 2% en herstelt de economie sterker.

De onzekerheid blijft groot. Daarom zal de ECB per vergadering bekijken hoe de economie, de energiemarkt en de inflatie zich ontwikkelen, en hoe effectief het monetair beleid is in het terugdringen van de inflatie. Op basis daarvan wordt besloten of de rente opnieuw moet worden aangepast. De volgende rentevergadering vindt plaats op 28 en 29 oktober.