Hoe inflatieverwachtingen huishoudens beïnvloeden

Oppotten of uitgeven?

Inflatieverwachtingen zijn de verwachtingen die mensen hebben over hoe prijzen zich in de toekomst zullen ontwikkelen. Als je verwacht dat alles volgend jaar duurder wordt, zijn je inflatieverwachtingen positief. Denk je dat alles volgend jaar goedkoper wordt, dan zijn je inflatieverwachtingen negatief. Je verwacht dan geen inflatie maar deflatie.

Deze verwachtingen beïnvloeden hoe je omgaat met geld. Stel dat je verwacht dat alles volgend jaar duurder wordt, dan koop je waarschijnlijk liever nu die nieuwe fiets of koelkast. Bovendien kan sparen bij hoge inflatie minder aantrekkelijk zijn, bijvoorbeeld als de inflatie hoger is dan de rente op je spaargeld.

Maar als iedereen verwacht dat de prijzen volgend jaar stijgen en nu meer gaat kopen en minder gaat sparen, dan gaat de vraag naar die producten en diensten omhoog. Als het aanbod de vraag niet bij kan benen, neemt de inflatie ook daadwerkelijk toe.

Ook bedrijven nemen de inflatieverwachtingen soms al mee in hun prijzen. Als bedrijven verwachten dat ze hun leveranciers volgend jaar meer moeten betalen, nemen ze dat vaak nu al mee in hun eigen prijzen. Dat doen ze vooral als ze hun prijzen niet vaak kunnen aanpassen.

Salarisonderhandelingen

De verwachte inflatie kan ook invloed hebben op hoe werknemers of de vakbonden onderhandelen over loonstijgingen. Die loonstijgingen hangen in de praktijk vaak samen met inflatie in het verleden, maar verwachtingen kunnen hierbij ook een rol spelen. Stel dat jij en je collega’s denken dat alle prijzen komend jaar 4% hoger worden in plaats van 1%. Dan zijn jullie waarschijnlijk geneigd steviger te onderhandelen voor een hoger salaris, als dat mogelijk is.

Stabiele verwachtingen handig voor financieel plannen

Voor een gezonde economie is het belangrijk dat de inflatieverwachtingen stabiel zijn. Dat maakt financieel plannen namelijk makkelijker en vermindert de noodzaak voor consumenten en bedrijven om hun gedrag steeds weer aan te passen aan veranderingen in het inflatiecijfer. Ook daarom proberen de centrale banken van de Eurozone de inflatie stabiel rond de afgesproken doelstelling van 2% te houden.

Ook letten ze goed op wat mensen verwachten, bijvoorbeeld door met vragenlijsten te onderzoeken wat de inflatieverwachtingen van huishoudens, bedrijven en andere marktpartijen zijn. Want als die inflatieverwachtingen te hoog zijn, gaan mensen hun gedrag aanpassen aan deze hogere verwachte inflatie. Juist dat gedrag kan ervoor zorgen dat inflatie ook echt stijgt, wat de inflatieverwachtingen weer verder kan stuwen. Het wordt voor centrale banken dan lastig om met hun rentebeleid de inflatie onder controle te houden, en te zorgen dat de inflatie stabiel blijft op de doelstelling van 2% .  

Verschillende bronnen

Uit onderzoek blijkt dat huishoudens hun inflatieverwachtingen vooral baseren op prijsveranderingen van producten die ze dagelijks aanschaffen, zoals de boodschappen. Regelmatige uitgaven die we direct zelf moeten betalen, vallen ons meer op dan bijvoorbeeld automatische incasso’s van telefoonabonnementen of het lidmaatschap van een sportclub. Ook vallen hoge en stijgende prijzen meer op dan prijzen die dalen of gelijk blijven. Omdat huishoudens hun geld aan verschillende dingen uitgeven, zien ze ook verschillende prijsontwikkelingen en zullen hun verwachtingen van de inflatie ook verschillen.

Ook berichten in de media, gesprekken met vrienden en bekenden, of eerdere ervaringen spelen mee. Als het in gesprekken vaker over de stijgende prijzen gaat, pas je daar sneller je verwachtingen op aan. En mensen die het economisch nieuws volgen baseren hun verwachtingen vaak op andere informatie dan mensen die dat nieuws minder volgen. Verder spelen eerdere ervaringen een belangrijke rol. Ouderen die in het verleden vaker te maken hebben gehad met hoge inflatie, kunnen hierdoor andere inflatieverwachtingen hebben dan jongeren, die nog niet vaak hoge inflatie hebben meegemaakt.

Kennis en vertrouwen

Als mensen erop vertrouwen dat centrale banken de inflatie onder controle houden, blijven hun verwachtingen vaak stabieler, blijkt uit het onderzoek. En die stabiele verwachtingen helpen op hun beurt voorkomen dat de inflatie op de langere termijn afwijkt van de doelstelling van 2%. Daarom probeert DNB helder en transparant te communiceren over hoe de inflatie zich ontwikkelt en over wat de ECB en de andere Europese centrale banken doen om die onder controle te houden.

Uit onderzoek blijkt dat kennis een belangrijke factor is voor vertrouwen. Kennis over de economie, inflatie en toekomstig economisch beleid helpt mensen om beter geïnformeerde keuzes te maken. Daarom geven we voorlichting over de economie en over wat wij doen als centrale bank, bijvoorbeeld door bij te dragen aan de Week van het Geld op scholen en door te communiceren over inflatie en de economie op onze website en via de media. Ook bent u van harte welkom in ons gloednieuwe bezoekerscentrum ‘De nieuwe Schatkamer’.