De werkloosheid loopt iets op: reden tot zorg?

De afgelopen jaren ging het maar over één ding: personeelstekorten. Bedrijven konden niet genoeg mensen vinden. De economie draaide op volle toeren en na de coronapandemie was er veel extra vraag naar goederen en diensten die we niet allemaal konden maken en leveren. Maar dat was geen normale situatie. De economie was uit evenwicht.

Nu zijn er nog steeds personeelstekorten maar tegelijkertijd loopt in onze Najaarsraming de werkloosheid licht op: van ongeveer 3,9% dit jaar naar 4,4% in 2027. Ook lezen we in het nieuws berichten over ontslagen bij bedrijven. Het is de taak van DNB om vanuit macro-perspectief naar deze ontwikkelingen te kijken waarbij het gaat om gemiddelde cijfers, maar we beseffen terdege wat oplopende werkloosheid betekent voor de mensen die het treft.

Hoe ernstig is het?

Een economie die in balans is, heeft altijd enige werkloosheid. Mensen zitten soms tussen twee banen in of zijn net klaar met hun studie. Een werkloosheid van tussen de 4% en 5% is dus niet gek. Dat de werkloosheid nu iets stijgt, hoort bij het normale aanpassingsproces. De vraag naar goederen en diensten komt meer in balans met het aanbod. Dat betekent dat de personeelstekorten wat afnemen en dat er ook sprake kan zijn van reorganisaties en ontslagen bij sommige bedrijven. Dat is gezond voor de economie. Maar voor de mensen die het betreft, is het natuurlijk pijnlijk.

Wat betekent het voor bedrijven en werknemers?

Soms gaan bedrijven failliet of moeten ze mensen ontslaan. Dat veroorzaakt stress voor de huishoudens die het treft, maar het hoort bij een economie die zich aanpast aan een veranderende wereld. Bedrijven die krimpen, maken ruimte voor nieuwe bedrijven die groeien. Zolang mensen snel weer nieuw werk kunnen vinden, is het geen groot probleem.

De arbeidsmarkt verandert voortdurend

Vanaf 2015 werd de arbeidsmarkt steeds iets ‘krapper’, zoals we dat noemen. Dat betekent dat er steeds meer vacatures zijn, en steeds minder werklozen. Met name vanaf 2021 waren er tekorten in veel sectoren en was het personeel niet aan te slepen, zoals je ook ziet in onderstaande figuur. In 2022 waren er voor elke 100 werklozen maar liefst 142 vacatures.

Nog steeds te weinig mensen in sommige sectoren

Zijn personeelstekorten nu verleden tijd? Helemaal niet! De extreme personeelstekorten van de afgelopen jaren zijn deels voorbij, maar niet overal. In sommige sectoren is de vraag naar personeel nog steeds groot, in andere sectoren een stuk minder. Dat zie je in de vacaturegraad, dat is het aantal vacatures per 1.000 banen in een sector. Voor het derde kwartaal van 2025 zijn dit de cijfers:

Wat valt op?

De bouw springt eruit met een vacaturegraad van 79. Hier is de krapte dus het grootst, daar staan nog veel onvervulde vacatures open, maar liefst 29.500! Het onderwijs laat de laagste vacaturegraad zien, wat wijst op relatief minder tekorten maar het gaat nog steeds om 9.000 vacatures voor leraren en ondersteunend personeel.

Moeten we ons zorgen maken over de iets oplopende werkloosheid?

Met een macro-economische bril: nee. De extreme tekorten zijn voorbij, en het beeld dat we nu zien is ‘normaler’, het past bij een normale dynamiek. Maar voor mensen persoonlijk kan het lastig zijn. Ook ondernemers die hun bedrijf zien krimpen, hebben het zwaar.