Betalen in beweging: samen werken aan een toegankelijk en weerbaar betalingsverkeer

Goedemiddag allemaal.

Hartelijk welkom bij Betalen doen we samen – het jaarlijkse symposium van De Nederlandsche Bank over retail betalingsverkeer. Fijn dat u hier vandaag met zovelen bent: banken en betaaldienstverleners, winkeliers, belangenorganisaties, beleidsmakers, collega’s en vele anderen uit de betaalketen. Welkom.

Betalen doen we allemaal. Elke dag opnieuw. Vaak bijna gedachteloos. Even pinnen, een app openen, een tik met de telefoon, of toch contant. Maar achter dat ogenschijnlijke gemak zit een complex samenspel van belangen, systemen en keuzes. En precies daar gaat dit symposium over.

Voor wie mij nog niet kent: mijn naam is Bas ter Weel, sinds kort directeur Monetaire Zaken bij DNB, in die rol verantwoordelijk voor onze taken ten aanzien van het betalingsverkeer. En zelf ook een enthousiast betaler.

De afgelopen weken heb ik al veel indrukken opgedaan van het betalingsverkeerlandschap. Zo mocht ik onlangs voor het eerst het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer voorzitten. Een overleg dat bij uitstek laat zien hoeveel verschillende perspectieven samenkomen rond betalen. Banken, betaalinstellingen, winkeliers, consumenten, allemaal brengen ze hun ervaringen en zorgen in. Dat onderstreept nog maar eens de kern van vandaag: betalen doen we samen.

Dit symposium staat dit jaar in het teken van innovatie in het betalingsverkeer. Innovatie heeft ons veel gebracht. Betalen is sneller en voor veel mensen makkelijker geworden. Vanuit DNB bekijken we innovatie dan ook positief.

Tegelijkertijd raakt innovatie ook het fundament van het betalingsverkeer: niet alleen hoe we betalen, maar ook hoe weerbaar en toegankelijk het systeem is.

Niet iedereen kan het tempo van innovatie bijbenen. De groep mensen die problemen ervaart door digitalisering is groot en divers.

En hoe weerbaar is ons systeem bij storingen of cyberdreiging? En hoe zorgen we ervoor dat mensen en bedrijven kunnen blijven kiezen, en niet afhankelijk worden van één oplossing?

Ik breng denk ik geen verpletterend nieuws als ik zeg dat innovatie moeilijk te voorspellen is. Ik zag laatst weer een lijstje van 15 worst tech predictions of all time. Altijd goed voor een zelfgenoegzame glimlach. Video, internet, mobiele telefoons, online shopping: het zou allemaal een grote flop worden. Als er in die mislukte voorspellingen al een rode draad zit, dan is het misschien wel: het gaat altijd anders dan je denkt, en vaak sneller. Daarom vond ik de voorspelling van de president van Lewyt Vacuum Cleaner Company wel verfrissend. Die verwachtte in 1955 dat we in tien jaar tijd allemaal een nucleair aangedreven stofzuiger zouden hebben. Dat was pas iemand met visie!

Waarom zeg ik dit allemaal? Juist omdat innovatie vaak onvoorspelbaar is, vraagt het om blijvende aandacht voor het publieke belang. Door samen te werken kunnen we die twee dichter bij elkaar brengen. En ons steeds de vraag stellen: wat werkt al goed, en waar ligt nog ruimte om innovatie verder te versterken en in goede banen te leiden?

Innovatie is een thema dat ook prominent aan de orde komt in onze nieuwe Visie op Betalen. Mijn collega Inge van Dijk gaat u daar straks meer over vertellen.

Betalen doen we samen, en daarom is ook het programma van vandaag mede gevormd door uw input. In de poll die veel van u hebben ingevuld, kwamen de digitale euro en weerbaarheid als belangrijkste thema’s naar voren. Daar gaan we het vandaag dus zeker over hebben.

Over de digitale euro wil ik alvast dit zeggen. Als econoom kijk ik bij betalen ook naar de fundamenten eronder. Naar geld en vertrouwen. Ons geldstelsel rust historisch op een balans tussen publiek en privaat geld. Publiek geld, uitgegeven door de centrale bank, fungeert als anker. Het zorgt ervoor dat andere vormen van geld hun waarde behouden. Mensen vertrouwen privaat geld ook omdat ze weten dat ze het altijd kunnen omzetten in publiek geld, en dat één euro altijd één euro is.

Die onderlinge uitwisselbaarheid, contant of giraal, publiek of privaat, is een fundament van ons systeem. In een steeds verder digitaliserend betalingslandschap komt die balans echter onder druk te staan. Contant geld speelt in het dagelijks gebruik een kleinere rol, terwijl digitale betalingen domineren. De vraag is dan: hoe zorgen we ervoor dat publiek geld ook in de digitale wereld beschikbaar blijft voor iedereen?

Vanuit die gedachte kijk ik ook naar de digitale euro: als een digitale vorm van publiek geld die naast private oplossingen kan bestaan en het vertrouwen in geld en betalingen ondersteunt. Niet ter vervanging van wat er is, maar als aanvulling. Een bankbiljet in een digitaal jasje. Dat is wat de digitale euro is.

Het gaat niet om meer publiek of minder privaat. Dit is geen concurrentie voor de banken. Het gaat om het behouden van een gezonde balans, waarin publieke stabiliteit en private innovatie elkaar versterken. Om zo tegenwicht te bieden aan de stevige mondiale concurrentie. En ik realiseer me heel goed dat de IT-kalender bij velen overvol is. Maar de belangen zijn groot, en dus roep ik u op om hier samen de schouders onder te zetten, zodat ook de digitale euro van ons allemaal kan worden.

Vandaag kan ik ook de opening aankondigen van een tentoonstelling over de digitale euro. In de Nieuwe Schatkamer van DNB, hier vlak achter mij. De Nieuwe Schatkamer is de plek waar vroeger de kluis stond waarin ons goud en geld werd bewaard. Het is nu een tentoonstellingsruimte die open is voor het publiek. Ik nodig u van harte uit om daar straks ook een kijkje te nemen.

Overigens, over die Nieuwe Schatkamer gesproken, daar wordt eigenlijk de hele evolutie van geld en betalen zichtbaar en tastbaar. In de vorm van schelpen, stenen, munten, en andere voorwerpen, soms uit een heel ver verleden. Misschien beseft u het niet, maar we zijn dus hier maar één muur gescheiden van de geschiedenis van het betalingsverkeer. Een mooie plek om stil te staan bij een belangrijke constatering: innovatie in betalen is niet nieuw.

Van de eerste girobetalingen en overschrijvingsboekjes, waardoor we niet alles meer contant hoefden te doen. Naar geldautomaten eind jaren zeventig. Naar PINnen en thuisbankieren in de jaren negentig, de euro introductie en later de betaalapps gevolgd door contactloos betalen. En nu migreert iDEAL naar WERO. Wat vandaag vanzelfsprekend is, was ooit baanbrekend.

Zelf ben ik bepaald geen early adopter – ik betaal meestal met mijn pas, soms contant, maar zelden met mijn telefoon. Beetje old school dus. Toch zijn juist die vertrouwde betaalmiddelen het resultaat van voortdurende innovatie. De betaalpas evolueerde van magneetstrip naar chip en contactloos. Contant geld zelf is hightech geworden, met steeds nieuwe beveiligingstechnieken. Het valse geld in omloop is nog nooit zo laag geweest als in 2025. En na twintig jaar werken we alweer aan een nieuw ontwerp van de eurobankbiljetten. Vernieuwing draagt bij aan veiligheid en vertrouwen.

En daar moeten we aan blijven werken, op allerlei terreinen. Recentelijk zagen we weer veel plofkraken. Dat vraagt om innovatieve oplossingen, zodat afstortmogelijkheden voor retailers weer snel beschikbaar komen. En ook dat gebeurt samen.

Wat vandaag anders is dan vroeger, is de schaal van innovatie. Oplossingen stoppen niet bij de grens. SEPA-standaarden zijn al meer dan een decennium geleden ingevoerd, en ontwikkelen zich telkens verder. We bewegen steeds meer richting Europese initiatieven, zoals WERO. Ook dat vraagt om samenwerking – binnen Nederland én daarbuiten.

En laat ik hier ook expliciet de goede samenwerking tussen DNB en het ministerie van Financiën noemen op alle dossiers van betalingsverkeer. Van contant geld tot crypto’s en crisismanagement. Die zien we onder meer terug in het debat over de digitale euro, waar publieke belangen en economische inzichten samenkomen. Straks hoort u daarover meer in gesprek met Harold Janssen van het ministerie van Financiën en Menno Broos van DNB.

Het programma van vandaag weerspiegelt precies die brede blik. We maken zo een reis door innovatie in het betalingsverkeer, met bijdragen uit de markt. Rik Goslinga van Adyen neemt ons zo als eerste mee op een reis door innovatie in het betaallandschap. Carlos Conesa van de Banco de España vertelt over de grote stroomstoring in Spanje vorig jaar, en de inzichten die dat opleverde voor de weerbaarheid van het betalingsverkeer.

We gaan in gesprek over de digitale euro. En we eindigen met een panel over de maatschappelijke impact van innovatie: wat betekent dit alles voor consumenten, ondernemers en de samenleving als geheel?

Ondertussen kunt u in de foyer in de pauzes en bij de netwerkreceptie aan het einde de Minimaat van Geldmaat bekijken, een mooi voorbeeld van innovatie in de cashdistributie. Bij de Minimaat kun je per keer maximaal €140 opnemen, precies het MOB-weerbaarheidsadvies voor twee volwassenen. Ik heb hem zelf al even getest en ik kan u zeggen: het flappen tappen ging moeiteloos.

Daarnaast vindt u ook in de foyer drie posterpresentaties van DNB: over ons digitale-euro-onderzoek onder retailers, over AI in het betalingsverkeer, en over ontwikkelingen rond stablecoins en wholesale CBDC.

Tot slot nog even dit. Sommigen van u gaan misschien morgen ook naar Money 20/20, een wereldwijd podium op het gebied van technologie en finance. Mooi dat wij vandaag hier bij DNB alvast samen het gesprek voeren, maar dan vanuit het maatschappelijk perspectief. Voor wie morgen richting de RAI gaat: neem vooral de inzichten van vandaag mee. Juist dat bredere, publieke perspectief maakt dit symposium uniek.

Dames en heren, ik wens u een inspirerende middag toe. Met scherpe discussies, nieuwe inzichten en vooral: met het besef dat een goed, toegankelijk en weerbaar betalingsverkeer iets is wat we samen vormgeven.

Dank u wel.