Groeien tegen de stroom in

De een wil een betere winterjas, de ander een groter huis en weer iemand anders wil promotie maken. Economische groei is niet zaligmakend, maar we hebben het wel nodig. Zo kosten sociale voorzieningen zoals de zorg steeds meer geld naarmate we als samenleving ouder worden. En een economie die groeit werkt als smeerolie bij het maken van politieke keuzes en het oplossen van maatschappelijke problemen. Winst is nu eenmaal leuker om te verdelen dan verlies.

Hoe je de economische groei kunt verhogen is een klassiek vraagstuk onder economen. Het eerste deel van het antwoord hierop is dat je als samenleving economisch welvarender kan worden door gezamenlijk meer uren te werken. Het tweede deel van het antwoord is dat je ook welvarender wordt doet door de productie per gewerkt uur te verhogen.

Meer uren werken

Over beide manieren zijn bibliotheken vol geschreven. Bij DNB mengen we ons regelmatig in de discussie. In deze studie over het aantal gewerkte uren lieten we bijvoorbeeld zien dat de Nederlandse economie in het verleden voor een groot deel kon groeien doordat steeds meer vrouwen en ouderen deelnamen aan de arbeidsmarkt.

Daarmee groeide het totaal aantal uren dat in onze samenleving aan werk werd verricht.  Maar die vlieger gaat steeds minder op nu de groei van de beroepsbevolking door vergrijzing de komende decennia fors gaat afnemen. De groei van het aantal uren dat we als samenleving werken zal dan terugvallen. Dat is niet goed voor onze welvaartsgroei.

Productiever werken

Dan manier twee: de productie per gewerkt uur verhogen. We brachten vorig jaar een studie uit waarin we de zogeheten ‘productiviteitsgroei’ in Nederland nader onderzoeken. Makkelijk is het niet om die te meten, maar in de delen van de economie waar we dat wel kunnen doen, blijkt hij al decennialang opvallend constant.

Veel Nederlandse sectoren horen qua productiviteit zelfs bij de Europese top. Dat is een voordeel en een nadeel tegelijk. Want bij het zoeken naar manieren om productiever te werken, kunnen we dus minder makkelijk de kunst bij onze Europese buren afkijken.

Daarnaast moeten we ons zorgen maken over de gespannen politieke situatie in de wereld. Nederland heeft een open economie die gedijt bij levendige internationale handel. Hoe groter de spanning en onzekerheid, hoe meer onze economie daar last van heeft.

Niet één wondermiddel

Dat wordt roeien tegen de stroom in dus. Wat de rapporten van Draghi, Letta en recent nog Wennink ons geleerd hebben, is dat daarbij niet één wondermiddel bestaat. Er moet een hoop tegelijk gebeuren.

Belemmeringen wegnemen bijvoorbeeld. Denk aan het stikstofprobleem en het overbelaste stroomnet. Investeren makkelijker maken en het onderwijs versterken helpt ook. Maar ook het belastingstelsel vereist groot onderhoud. Met fiscale regelingen stimuleren we van alles dat weinig met productiviteitsgroei te maken heeft. En die regelingen financieren we door relatief hoge lasten op arbeid te heffen. Zo maken we het roeien nog wat zwaarder dan het toch al was.

Veel hiervan staat gelukkig hoog op de beleidsagenda. Aan economen de taak om de effecten van alle mogelijke keuzes in kaart te brengen, met gerichte analyses en macro-economische voorspellingen voor de Nederlandse economie. Stroomopwaarts roeien zal het altijd wel blijven, maar het helpt als de richting duidelijk is.