Waarom houdt DNB zich bezig met overheidsfinanciën?

Monetair beleid 

Naast het bewaken van de financiële stabiliteit, heeft DNB ook als kerntaak om prijsstabiliteit te bewaken. Dit gebeurt door het voeren van zogenoemd monetair beleid, waarmee de Europese Centrale Bank (ECB) invloed uitoefent op het geld dat in het Eurogebied omgaat. Monetaire beslissingen worden genomen door de raad van bestuur van de ECB, waar ook Klaas Knot als president van DNB, deel van uitmaakt. Hierdoor heeft ook DNB invloed op deze besluiten, met als uiteindelijke doel om de inflatie in het Eurogebied op 2% te krijgen. 

Met een begroting van bijna 50% van het bruto binnenlands product heeft de overheid effect op de Nederlandse economie en daarmee de inflatie. Hogere overheidsuitgaven of lagere belastinguitgaven vergroten de binnenlandse vraag en zorgen daarmee doorgaans voor een opwaartse druk op de prijzen. Andersom leidt een verlaging van de overheidsuitgaven of verhoging van de belastingdruk in de regel tot een neerwaartse druk op de prijzen, omdat er minder vraag is naar bepaalde producten en diensten. Daarnaast hebben kostprijsverhogende belastingen zoals de BTW en accijnzen een direct effect op de prijzen van goederen en diensten, zoals de prijs van voeding en brandstof.  

Gegeven de impact van begrotingsbeleid op de inflatie, is het voor het bewaken van prijsstabiliteit van belang dat begrotingsbeleid en monetair beleid dezelfde kant op bewegen. Het is niet bevorderlijk voor de prijsstabiliteit als de centrale bank de inflatie probeert af te remmen door de rentes te verhogen, terwijl de overheid het gaspedaal indrukt met extra uitgaven of lagere belastingen. Ditzelfde geldt omgekeerd bij een te lage inflatie. Voor effectief monetair beleid is bijpassend begrotingsbeleid dus van belang.  

Kortom, het financiële stelsel is gebaat bij gezonde overheidsfinanciën, zodat prijs- en financiële stabiliteit zoveel mogelijk worden gewaarborgd. Daarmee raakt begrotingsbeleid direct aan de missie van DNB.  

Hoe zet DNB zich in voor verstandig begrotingsbeleid en gezonde overheidsfinanciën? 

DNB is onderdeel van de Studiegroep Begrotingsruimte (SBR), die voor iedere kabinetsperiode advies geeft over de begrotingsdoelstelling en het te voeren begrotingsbeleid. Daarnaast publiceert DNB onderzoeken, analyses en position papers op het gebied van overheidsfinanciën, en geeft het economisch advies. Zo heeft Klaas Knot geregeld gesprekken met de minister van Financiën en is DNB adviserend lid van de Vijfhoek, waarin de algemeen financiële, macro-economische en sociaaleconomische besluitvorming van het kabinet wordt besproken. Daarbij geeft DNB geeft dus onafhankelijk advies vanuit haar mandaat van prijs- en financiële stabiliteit. De uiteindelijke keuzes zijn uiteraard aan de politiek.