Onzekere tijden vragen om een sterk Nederland en een sterk Europa

Aan de bak

“In een wereld die in hoog tempo van gedaante verandert kunnen we niet op de oude voet verder. We moeten aan de bak, in Nederland en Europa. Dat besef dringt ook steeds meer door in de maatschappij. Het betekent vooral dat we weerbaarder moeten worden, en in sommige gevallen minder afhankelijk van de buitenwereld, en dat het groeivermogen van onze economie omhoog moet’’, aldus de DNB-directie in de vooruitblik.

Hogere inflatie, minder groei door oorlog in Midden-Oosten

Het belang van een sterk, weerbaar en minder afhankelijk Europa is met de oorlog in het Midden-Oosten de afgelopen weken duidelijker en urgenter dan ooit. Uit scenario’s van DNB blijkt dat, bij ongewijzigd beleid, door de forse stijgingen van de gas- en olieprijzen de inflatie in Nederland flink kan toenemen, maar minder sterk dan bij de energiecrisis in 2022. De economische groei kan in een zwaar scenario behoorlijk afnemen.

De hogere energieprijzen hebben ook een negatief effect op besteedbare inkomens, maar ook dat effect is minder negatief dan in 2022. Net als toen worden de mensen met de lagere inkomens het hardst geraakt.

De berekeningen laten zien dat de economische effecten voor Nederland sterk afhangen van de duur van de oorlog en van de schade aan de productie-infrastructuur en de energietoevoer vanuit het Midden-Oosten. Langdurig zeer hoge energieprijzen werken door in de prijzen van andere producten en in de lonen. Door zulke tweede-ronde-effecten neemt het risico op hardnekkiger hoge inflatie toe.

De scenario’s die DNB vandaag publiceert, zijn geen ramingen. Zo is er geen rekening gehouden met een monetaire beleidsreactie. Wanneer zich tweede-ronde-effecten voordoen die de doelstelling van de ECB - een inflatie van 2% op de middellange termijn - onder druk zetten, zal de ECB haar deel doen om dit te voorkomen door de beleidsrente te verhogen.

Interne markt EU verder verdiepen

De beste verdediging tegen deze schokken, is het versterken van de weerbaarheid en het groeivermogen van de Nederlandse economie. Hiervoor is een sterke Europese economie nodig. In een wereld waarin economische onzekerheid toeneemt, is de interne markt van de Europese Unie tegelijk motor en airbag: een efficiënte binnenmarkt met minder belemmeringen zorgt voor meer economische groei en is een buffer tegen externe schokken. De EU heeft officieel al 33 jaar een interne markt, maar die is nog altijd verre van volledig en dat remt de economische groei in Europa. 

Europese kracht beter benutten

Er is veel winst te behalen als de EU-landen onnodige regeldruk, onnodige administratieve lasten, en handelsbelemmeringen wegnemen. De EU is met 450 miljoen Europeanen het grootste handelsblok en de tweede economie ter wereld. Maar een groot deel van onze kracht blijft onbenut door verschillen in nationale regelgeving. Denk aan verschillende nationale eisen voor supermarktlabels, diploma’s en aanbestedingen.

Naast de interne markt voor goederen en diensten is ook een grotere markt voor risicokapitaal nodig. Deze en andere financiële markten zijn nog altijd gefragmenteerd, wat ertoe leidt dat jonge, veelbelovende bedrijven te vaak Nederland of de Europese Unie verlaten, terwijl in Europa 10 biljoen euro van huishoudens op spaarrekeningen staat.

Arbeidsproductiviteitsgroei in Nederland ruim verdubbelen

In Europa valt dus nog veel winst te behalen met meer en betere samenwerking, maar ook in eigen land is het zaak om het groeipotentieel van onze economie te verhogen. Als we op de langere termijn dezelfde welvaartsgroei als nu willen behouden, moet de arbeidsproductiviteit gemiddeld met ruim 1% per jaar groeien, waar de groei nu op 0,5% per jaar blijft steken.

Knelpunten aanpakken

De overheid kan hier de bekende groeibelemmerende knelpunten aanpakken: stikstof, het overvolle energienet, de vastgelopen woningmarkt, gebrek aan investeringen in onderwijs en onderzoek, en het verouderde belastingen- en toeslagenstelsel. De ambities van het kabinet op deze dossiers verdienen steun.

Verder bouwen op een stabiel fundament

Bouwen aan een sterkere Europese economie - en daarmee aan onze eigen toekomstige welvaart – kan alleen op een stabiel fundament. Dat betekent een inflatie van rond de 2%, gezonde overheidsfinanciën en voorspelbaar overheidsbeleid.

De Europese Centrale Bank is erin geslaagd om de vier jaar geleden hoogopgelopen inflatie terug te dringen naar het doel van 2%. Dat is gelukt zonder veel schade aan de economie. De onafhankelijke positie van de ECB heeft hierbij geholpen. Ook naar de toekomst is de ECB gecommitteerd aan een inflatie van 2% op de middellange termijn.

De inflatie in Nederland ligt nog steeds iets hoger dan in het eurogebied, wat onder meer komt door de krappe arbeidsmarkt en ook door de andere knelpunten in onze economie. Het oplossen van die knelpunten helpt om de inflatie in Nederland verder terug te dringen.

Houdt ruimte onder 3%-norm voor het begrotingstekort

Het begrotingsbeleid heeft de afgelopen jaren ook de inflatie aangewakkerd. Het is belangrijk dat gestuurd wordt op een begrotingstekort beneden 3% van het bruto binnenlands product (bbp), de Europese tekortnorm. Eerder heeft de Studiegroep Begrotingsruimte geadviseerd om op een tekort van 2% bbp te sturen. Daarom moet de ruimte die er nog is onder de 3%-norm niet worden gezien als wisselgeld dat een nieuw kabinet kan inzetten.

Als ombuigingen niet haalbaar of uitvoerbaar blijken, of om politieke redenen geen doorgang vinden, dient daar dekking voor gevonden te worden. Bijvoorbeeld door naar negatief geëvalueerde fiscale regelingen te kijken. Ook de Nederlandse overheidsfinanciën moeten namelijk weerbaar zijn. Dit biedt ruimte onder de Europese norm van 3% om schokken op te vangen en bevordert bestuurlijke rust.

Nederland heeft Europa nodig, en Europa heeft Nederland nodig

De DNB-directie is van mening dat Nederland een belangrijke bijdrage kan leveren aan een sterke Europese Unie, door onze eigen economie toekomstbestendig en weerbaar te maken.

“Nederland zou weer wat meer met het gezicht naar Europa moeten gaan staan. Van oudsher hebben wij Nederlanders de Europese integratie vaak vooral gezien als een verdienmodel, maar in deze nieuwe tijd kunnen we ons die beperkte blik op Europa niet langer veroorloven. Want in een wereld waarin de internationale rechtsorde moet wijken voor het recht van de sterkste, kunnen we alleen als een verenigd Europa onze soevereiniteit bewaren. Nederland heeft Europa nodig, en Europa heeft Nederland nodig”, aldus de DNB-directie dinsdag.

Journalisten kunnen voor meer informatie contact opnemen met Bouke Bergsma: bouke.bergsma@dnb.nl of 06 5325 8400