Verouderde browser

U gebruikt een verouderde browser. DNB.nl werkt het beste met:

06 januari 2022 Algemeen
Website van DNB op laptop

(c) DNB

Een omgeving met hogere rentes is gunstig voor het bankwezen. Een scenario met langdurig lage rentes brengt daardoor de nodige uitdagingen met zich mee. Dit volgt uit een nieuwe DNB-studie, waarin vooruitblikkende scenario’s rond Nederlandse bankwinsten worden gepresenteerd. Kostenbesparingen en maatregelen om de rentegevoeligheid te verminderen zijn manieren om bij langdurig lage rentes de bankwinsten op peil te houden, en daarmee tegemoet te komen aan de rendementseisen van beleggers.

Bankwinsten belangrijk voor financiële stabiliteit

Een gezonde bankensector draagt bij aan de financiële stabiliteit en ondersteunt de economie. Gezonde banken zijn in staat voortdurend hun rol in het financiële stelsel te vervullen en beschikken over voldoende buffers om verliezen op te vangen. Winsten spelen daarbij een belangrijke rol, want die vormen de eerste buffer voor het opvangen van negatieve schokken. Tussen het streven naar winst en de maatschappelijke rol van banken kan ook een spanningsveld bestaan. Zo kan winstmaximalisatie voor aandeelhouders ten koste gaan van de toegankelijkheid van het betalingsverkeer en andere vormen van financiële dienstverlening. Daarnaast kunnen banken bij hun streven naar rendement bereid zijn grotere risico’s te nemen dan vanuit maatschappelijk oogpunt wenselijk is. Mede daarom zijn banken onderhevig aan regelgeving en toezicht.

Winstgevendheid banken hersteld na de financiële crisis

Nadat de winsten van Nederlandse banken jarenlang onder druk stonden als gevolg van de financiële crisis en de Europese schuldencrisis, vond vanaf 2015 herstel plaats (figuur 1). Dit winstherstel valt onder andere toe te schrijven aan het gunstige economische klimaat, waardoor kredietverliezen beperkt bleven, en aan de forse kostenbesparingen bij banken. In 2020 zorgde de coronapandemie opnieuw voor een forse daling van de winst. En hoewel de winstgevendheid in 2021 weer herstelde, staan de netto rentebaten – de belangrijkste inkomstenbron – nog steeds onder druk door de lage rente.

Figuur 1 Winstgevendheid Nederlandse banken na crisis

(c) DNB

Scenario’s over toekomstige winstgevendheid banken

Op basis van een scenario-analyse heeft DNB een inschatting gemaakt van de toekomstige winstgevendheid van vier Nederlandse grootbanken (ABN Amro, ING, Rabobank en De Volksbank). Hierbij is de impact van het renteklimaat onderzocht in twee scenario’s: één waarin rentes nog langer laag blijven (‘Langdurig laag’), en één waarin de rentes oplopen (‘Oplopende rente’). De impact van de scenario’s wordt onder andere bepaald door het vermogen van de banken om kostenbesparingen door te voeren en de gevoeligheid voor negatieve rente te verminderen. Zo kunnen banken hun afhankelijkheid van rentebaten proberen te verminderen door meer financiële diensten aan te bieden waarop ze een vergoeding krijgen in de vorm van bijvoorbeeld een premie. De scenario’s zijn geen voorspellingen, maar mechanische doorrekeningen voor de langere termijn. Daarbij worden diverse andere factoren, zoals de economische conjunctuur, buiten beschouwing gelaten.

In het Langdurig laag-scenario daalt de rentemarge van banken verder. Als banken zich niet aanpassen, daalt de gemiddelde Return on Equity (RoE) vanaf het pre-coronaniveau (7,8 procent) naar minder dan 5 procent (figuur 2). In dit scenario kunnen banken alleen bij vergaande aanpassingen hun RoE op peil houden.

Figuur 2 Impact scenario's op RoE

(c) DNB

In het Oplopende rente-scenario is het beeld gunstiger, omdat de rentemarge van banken dan weer kan toenemen. Dit komt door de verwachting dat inleenrentes van banken, vooral in de vorm van depositorentes, dan minder zullen stijgen dan uitleenrentes op de kredietportefeuille. In het voor de banken meest optimistische scenario, waarin banken hun depositorentes stabiel houden (variant A), stijgt de gemiddelde RoE naar meer dan 10 procent. Wanneer depositorentes meer met de marktrente meestijgen (variant B), valt de RoE echter enkele procentpunten lager uit. En hoewel een hogere rente-omgeving op termijn gunstig is voor het bankwezen, kan een stijging van de rente op de korte termijn ook negatieve effecten hebben, bijvoorbeeld door oplopende kredietverliezen. Dergelijke effecten zijn in deze studie buiten beschouwing gelaten.

De uitkomsten van de studie zijn gepresenteerd op geaggregeerd niveau, wat niet wegneemt dat ze voor individuele banken uiteen kunnen lopen door bijvoorbeeld verschillen in aanpassingsvermogen en verdienmodel. Ook is de impact van een aantal factoren niet meegenomen, zoals veranderende bedrijfsmodellen door de opkomst van Big Techs, klimaatverandering, en eventuele langdurige effecten van de coronacrisis. Zeker wanneer banken niet goed op deze factoren kunnen inspelen, komt de winstgevendheid onder druk te staan.

Plausibele winstdoelstellingen

Het is van belang dat banken plausibele winstdoelstellingen formuleren, die haalbaar zijn zonder overmatige risico’s te nemen. Onze scenario’s suggereren dat winstdoelstellingen van banken van 5 tot 10 procent RoE plausibel zijn, al zal dit – zeker wanneer de rente langer laag blijft – voor sommige banken een uitdaging zijn. Daar komt nog bij dat beleggers in bankaandelen nog steeds rekenen op rendementen die gemiddeld genomen aan de bovenkant liggen van de scenario-uitkomsten in figuur 2.

Rente en verandervermogen: een scenario-analyse van de winstgevendheid van Nederlandse banken

1013KB PDF
Download