Wat als energieprijzen langer hoog blijven en de onzekerheid toeneemt?

In beide scenario’s lopen de energieprijzen sterk op. De energiemarkt blijft langer gespannen en de kosten voor bedrijven en huishoudens stijgen. De hogere energiekosten werken breder door: transport wordt duurder, net als voedsel en andere producten in de winkel. Tegelijk neemt de onzekerheid op de financiële markten toe. Banken en investeerders worden terughoudender met het financieren van nieuwe projecten en vragen hogere rentes als ze wel financiering beschikbaar stellen. Dat maakt lenen duurder voor bedrijven en huishoudens waardoor de economische groei verder afremt.

Effect hangt af van duur en hevigheid van de schok

De twee scenario’s verschillen van elkaar in hoe groot de energieprijsschok is en hoe lang deze aanhoudt. Daarnaast verschilt de mate van onzekerheid die met de schok gepaard gaat. In het ongunstige scenario stijgen de energieprijzen, maar dalen deze na een piek in het derde kwartaal van 2026 relatief snel. In het zware scenario gaan de olie- en gasprijzen nog sterker omhoog en blijven ze bovendien veel langer hoog. In beide scenario’s wordt aangenomen dat de overheid en de centrale bank hun beleid niet aanpassen.

In het ongunstige scenario loopt de inflatie op tot 2,9% in 2027 en blijft ook in 2028 nog hoger dan in de raming. De economische groei vertraagt licht. Dit komt vooral door de onzekerheid en de hogere kosten voor huishoudens en bedrijven. Dat drukt de koopkracht en bedrijven stellen investeringen uit, zoals het kopen van nieuwe machines of het uitbreiden van hun bedrijf.

Ook de internationale handel groeit minder hard. Dat is slecht nieuws voor Nederland, omdat veel bedrijven afhankelijk zijn van export. Kortom, de economie koelt af, maar raakt niet ontwricht.

Zwaar scenario: terugval economische groei

In het zware scenario zijn de gevolgen groter. De economie krijgt dan een stevige klap. De prijzen gaan nog verder omhoog en blijven bovendien langer hoog. Ook is er meer onzekerheid op financiële markten.

De groei van de economie valt verder terug, vooral in 2027. De vraag vanuit binnen- en buitenland neemt af. Huishoudens houden de hand op de knip door hoge prijzen en onzekerheid. Bedrijven zien hun omzet dalen en stellen investeringen uit.

De hogere kosten en slechtere vooruitzichten zetten bedrijven onder druk. Dit werkt door op de arbeidsmarkt: de werkloosheid loopt op tot boven de 5%.

Ook de wereldhandel groeit een stuk minder. Voor een open economie als Nederland is dat extra nadelig. Bedrijven zien hun buitenlandse afzet dalen.

Inflatie loopt in het zware scenario sterker op

De prijzen stijgen harder dan in de raming, vooral in 2027. 

In het zware scenario piekt de inflatie in 2027 met 4,6%. Er kunnen ook tweede ronde-effecten ontstaan, omdat werknemers hogere lonen vragen om de stijgende prijzen te compenseren. Bedrijven berekenen die hogere loonkosten weer door in hun prijzen. Zo blijft de inflatie langer hoog. In een dergelijke situatie ligt het voor de hand dat de ECB ingrijpt met een renteverhoging.

In 2028 neemt de inflatie iets af, doordat energieprijzen dalen. Maar de inflatie blijft nog steeds flink hoger dan in de raming. Dat komt doordat eerdere prijsstijgingen nog doorwerken in de economie.

De scenario’s laten zien hoe energieprijzen flink kunnen doorwerken in de economie. Als die sterk stijgen, raakt dat vrijwel iedereen: huishoudens, bedrijven en de overheid.

Het ongunstige scenario zorgt voor een lichte afkoeling van de economie. Het zware scenario laat zien dat er ook een sterkere terugval mogelijk is, met lagere groei, hogere werkloosheid en hogere inflatie.

In de praktijk zullen beleidsmakers ingrijpen als de situatie verslechtert. Centrale banken kunnen bijvoorbeeld de rente verhogen om inflatie te beteugelen. Overheden kunnen maatregelen nemen om huishoudens te ondersteunen om het verlies van inkomen te compenseren.

Vooruitkijken loont

Hoewel de toekomst onzeker is, helpen deze scenario’s om voorbereid te zijn op een langere oorlog in het Midden-Oosten. Ze maken duidelijk hoe groot de mogelijke effecten zijn van aanhoudend hoge energieprijzen.