Vier vragen over de nieuwe betaalfraudecijfers van DNB

1. Wat is een frauduleuze transactie?

Een frauduleuze transactie kan een betaling zijn waar een slachtoffer zelf geen opdracht toe heeft gegeven, maar die wel plaatsvindt. Oftewel: diefstal of een poging daartoe. Een ongeautoriseerde transactie kan doorgaan als een crimineel bijvoorbeeld iemands pincode of cruciale persoonsgegevens heeft bemachtigd, al dan niet illegaal.  Er verdwijnt dan geld van de rekening van het slachtoffer of er wordt geld gepind.

Wat ook kan gebeuren, is dat criminelen een slachtoffer manipuleren. De criminelen laten hem of haar bijvoorbeeld geloven dat zij namens hun bank, een zorginstelling of een dierbare spreken. Als het vertrouwen is gewonnen, proberen de criminelen het slachtoffer over te halen om geld over te maken. De crimineel verdwijnt vervolgens met het geld en het slachtoffer is bestolen. Ook dat valt onder de categorie ‘frauduleuze transactie’.

2. Wat doen banken en betaalinstellingen met frauduleuze transacties?

De instellingen hebben allerlei middelen tot hun beschikking om frauduleuze transacties te detecteren. Denk aan software die verdachte patronen of gedrag kan herkennen en medewerkers die actief zoeken naar verdachte patronen of gedrag. Ze kunnen met deze middelen niet altijd voorkomen dat slachtoffers bestolen worden, maar ze kunnen wel maatregelen nemen om criminelen het werk moeilijker te maken.

Wat deze instellingen ook moeten doen, is alle frauduleuze transacties die ze hebben kunnen ontdekken melden. Dat doen ze bij hun eigen toezichthouder. In Nederland is dat De Nederlandsche Bank (DNB). De cijfers worden door DNB samengevoegd. De gemelde transacties zijn op die manier niet terug te leiden naar de individuele instellingen.

3. Waarom publiceert DNB deze cijfers nu?

DNB wil consumenten, politici en professionals die fraude proberen te bestrijden inzage geven in de cijfers. Door elke zes maanden cijfers te publiceren over het aantal frauduleuze transacties dat de Nederlandse instellingen aan ons doorgeven, willen we het probleem in kaart brengen. Dat kan helpen bij het werken aan oplossingen.

Dat DNB dit niet eerder deed, heeft een reden. Sinds 2022 moeten instellingen van de Europese wet elke zes maanden deze gegevens openbaar maken. Om trends te kunnen zien, heeft DNB een bepaalde hoeveelheid cijfers nodig. Die hoeveelheid is inmiddels bereikt.

Voor fraudebestrijders is het belangrijk om de ontwikkelingen te kunnen volgen over langere periodes. Het laat zien waar ze meer of minder aandacht aan moeten besteden. Voor consumenten is het handig om te kunnen zien op welke vormen van fraude ze juist alerter moeten worden.

4. Welke cijfers staan er wel en niet in het overzicht?

De instellingen melden drie soorten transacties bij DNB.

• Contante opname bij een geldautomaat

• Kaartbetalingen, zowel in de winkel als online, met een creditcard of pinpas

• Overschrijvingen, denk aan een opdracht in de betaalapp of met internetbankieren.

Dat betekent dat DNB een aantal vormen van frauduleuze transacties niet publiceert. Het gaat om zeer specifieke vormen van transacties waar je als consument weinig van merkt. Waar je wel iets van merkt maar waar DNB momenteel nog geen gegevens over verspreidt, is fraude met ‘e-money’. Denk aan cadeaubonnen of geld dat alleen op bepaalde online platforms kan worden uitgegeven. DNB wil deze transacties in de toekomst wel publiceren.